Dalam pemeriksaan keselamatan dan kualiti makanan, keputusan makmal hanya berguna apabila sampel yang diuji benar-benar mewakili produk yang ingin dinilai. Kesilapan semasa mengambil sampel boleh menyebabkan keputusan ujian tidak menggambarkan keadaan sebenar sesuatu kelompok pengeluaran. Contohnya, jika pengusaha hanya mengambil sampel daripada bungkusan yang kelihatan sempurna atau bahagian produk yang paling mudah dicapai, masalah pencemaran pada bahagian lain mungkin tidak dikesan. Sampel juga boleh tercemar semasa pengambilan jika bekas, peralatan atau tangan pengendali tidak bersih. Oleh itu, pensampelan bukan sekadar mengambil sedikit makanan dan menghantarnya ke makmal, tetapi merupakan sebahagian daripada proses kawalan kualiti yang perlu dirancang.
Secara saintifik, pensampelan melibatkan konsep kebolehwakilan sampel (sample representativeness), iaitu sejauh mana sampel mencerminkan keadaan kelompok makanan yang diperiksa. Pencemaran mikroorganisma tidak semestinya tersebar secara sekata dalam sesuatu produk atau kelompok. Oleh itu, bilangan sampel, lokasi pengambilan dan kaedah pemilihan perlu ditentukan berdasarkan tujuan ujian serta pelan pensampelan yang sesuai. Bagi ujian mikrobiologi, teknik aseptik diperlukan untuk mengurangkan risiko pencemaran daripada persekitaran. Suhu, masa penghantaran dan keadaan penyimpanan sampel juga boleh mempengaruhi keputusan, kerana mikroorganisma mungkin membiak atau mati jika sampel dikendalikan secara tidak sesuai sebelum dianalisis.
Oleh itu, pengusaha perlu menyediakan prosedur pensampelan yang menetapkan siapa yang mengambil sampel, bila sampel diambil, jumlah yang diperlukan, jenis bekas dan cara penghantaran ke makmal. Gunakan bekas steril bagi ujian mikrobiologi apabila diperlukan, labelkan setiap sampel dengan maklumat produk, nombor kelompok, tarikh dan masa pengambilan serta nama pengambil sampel. Pastikan suhu penghantaran mengikut keperluan ujian dan arahan makmal, tanpa membekukan sampel yang tidak sepatutnya dibekukan. Rekod pengambilan dan pergerakan sampel perlu disimpan supaya identiti serta keadaan sampel dapat dikesan dan disahkan. Pensampelan yang betul membantu memastikan keputusan makmal boleh digunakan untuk membuat keputusan yang lebih tepat.
—————————
“Keputusan makmal yang tepat bermula dengan sampel yang diambil dengan betul. Jika sampel tidak mewakili produk sebenar, angka yang diperoleh mungkin mengelirukan. Dalam keselamatan makanan, cara mengambil sampel sama penting dengan cara mengujinya.”
Pesanan Uncle Kuden
KUDEN ACADEMY
Pemilik dan penceramah di Kuden Food Safety Academy, berkelulusan Diploma Teknologi Makanan dari ITM (1978) serta B.Sc. dan M.Sc. dalam bidang Food Science & Technology dari The University of Tennessee, USA. Dengan pengalaman luas di F&N, MARDI, Kementerian Kesihatan Malaysia dan sebagai bekas CEO Selangor Tropical Fruit Industries, beliau kini aktif berkongsi ilmu Keselamatan Makanan, Pembungkusan, Pemprosesan Makanan, GMP dan Halal melalui ceramah jemputan bersama RISDA, UPM, KKM, MARA dan pelbagai institusi lain.
0 ulasan